عبد را در قرآن دو جمع هست : عباد ، عبيد * ( « وَالله رَؤُفٌ بِالْعِبادِ » ) * بقره : 207 . * ( « وَما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » ) * ق : 29 . عباد در همه جاى قرآن در بندهء خدا به كار رفته اعمّ از مملوك و مطيع مگر در آيهء * ( « وَأَنْكِحُوا الأَيامى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَإِمائِكُمْ » ) * نور : 32 . در كشّاف گويد : بعضى آن را « عبيدكم » خوانده است و نيز در آيهء * ( « كُونُوا عِباداً لِي مِنْ دُونِ الله » ) * آل عمران : 79 . اين كلمه گاهى بر جمادات نيز اطلاق شده مثل : * ( « إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ الله عِبادٌ أَمْثالُكُمْ » ) * اعراف : 194 . شايد مراد از آن مملوكيّت باشد و آيهء * ( « قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها إِنَّ الله قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ » ) * غافر : 48 . شامل همه است اعمّ از بندهء طاعتى و تسخيرى . راغب مدّعى است كه عباد جمع عبد بمعنى عابد است ولى چنان كه ديديم قرآن آن را تصديق نميكند در اقرب الموارد گفته : عبديكه مضاف بخداست گاهى مخصوص است بجمع بلفظ عباد و عبد مضاف به غير خدا بلفظ عبيد و غالب استعمال چنين است . امّا عبيد : * ( « وَأَنَّ الله لَيْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ » ) * حجّ : 10 . اين كلمه پنج بار در قرآن مجيد آمده همه با كلمهء ظلَّام و همه در نفى ظلم از خداوند ، ظاهرا آن بمعنى عباد است و فرقى با آن ندارد و در قرآن شامل همهء بندگان خداست اعمّ از مطيع و مملوك . راغب گويد : آن جمع عبد بمعنى مملوك است ولى ديگران چنين نگفته‌اند در صحاح و اقرب جمع عبد را عبدون ، عباد ، عبدان ، اعبد و غيره خوانده و گفته‌اند عبيد جمع عزيز و كمياب است . عابد و عابدون : آنگاه كه نسبت به خدا داده شده شامل مطلق مطيع است اعم از فرمانبر و تنزيه كننده و گاهى بمعنى خدمتكار و برده نيز آمده است نظير : * ( « فَقالُوا أَ نُؤْمِنُ لِبَشَرَيْنِ مِثْلِنا وَقَوْمُهُما لَنا عابِدُونَ » ) * كه بمعنى خدمتكار و برده است لذاست كه موسى عليه السّلام بفرعون فرمود : * ( « وَتِلْكَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها ) *